Voelt het alsof jij altijd degene bent die alles opvangt? Alsof jij degene bent die moet zorgen, oplossen en sterk moet blijven… ook als het eigenlijk te veel is?
Misschien herken je dat je moeilijk nee zegt. Dat je je snel verantwoordelijk voelt voor het gevoel van de ander. Of dat je pas ontspant als iedereen om je heen oké is. En ergens voelt dat “gewoon zo gegroeid”.
Maar vaak ligt de oorsprong veel eerder.
Wat is parentificatie eigenlijk?
Parentificatie is een lastig woord voor iets dat veel koppels herkennen, zonder het zo te noemen.
Het gaat over een situatie waarin je als kind verantwoordelijkheden hebt gedragen die eigenlijk niet bij jouw leeftijd pasten.
Niet alleen praktisch
maar vooral emotioneel.
Je was misschien degene die sfeer aanvoelde.
Die doorhad wanneer het niet goed ging met een ouder.
Die zich aanpaste om ruzie te voorkomen.
Misschien herken je dit:
- je probeerde je ouder op te vrolijken als die verdrietig was
- je voelde je verantwoordelijk voor de sfeer in huis
- je hield rekening met dingen die eigenlijk niet jouw taak waren
- je was “de sterke” of “de verstandige” van het gezin
Aan de buitenkant leek je misschien zelfstandig of zorgzaam.
Maar van binnen was je vooral aan het dragen.
En dat lijkt op het eerste gezicht iets moois.
Zorgzaam zijn. Betrokken zijn. Oog hebben voor de ander.
Totdat je merkt dat het geen keuze was
maar iets wat nodig was om je staande te houden.
En precies dat neem je vaak onbewust mee je volwassen leven in.
- In je relatie.
- In hoe je omgaat met spanning.
- In hoeveel ruimte je jezelf geeft.
Want wat je als kind hebt geleerd, voelt later als “gewoon hoe jij bent”.
Terwijl het eigenlijk een patroon is dat ooit is ontstaan
omdat jij je moest aanpassen aan wat er nodig was.
Parentificatie wordt pas een probleem als een kind verantwoordelijk wordt gemaakt voor emoties of taken die niet passen bij de leeftijd. Een kind mag helpen, maar mag niet de rol van volwassene krijgen.
Hoe dat doorwerkt in je relatie
Wat je als kind leert, neem je vaak onbewust mee.
Ook in je relatie.
Bij parentificatie zie je vaak patronen zoals:
- je voelt feilloos aan wat de ander nodig heeft, nog voordat het uitgesproken wordt
- je past je aan om spanning te voorkomen
- je neemt verantwoordelijkheid voor het geluk van de ander
- je vindt het lastig om je eigen behoeften serieus te nemen
Een herkenbaar voorbeeld:
Je partner komt gestrest thuis. Zonder dat er iets gezegd wordt, voel jij het al. Je past je gedrag aan, stelt je eigen behoefte uit en probeert de sfeer goed te houden.
Of:
Er ontstaat een discussie. Terwijl jij eigenlijk iets wilt zeggen, slik je het in. Je denkt: “laat maar, dit maakt het alleen maar erger.”
Op de korte termijn lijkt dat te werken.
Maar op de lange termijn raak je jezelf kwijt.
Het voelt logisch… maar dat is het niet altijd
Veel mensen met parentificatie denken:
“Maar zo ben ik gewoon.”
“Ik ben nu eenmaal zorgzaam.”
“Het is toch normaal dat ik dit doe?”
En ergens klopt dat ook.
Je hebt dit gedrag vaak zo vaak herhaald dat het onderdeel is geworden van wie je bent.
Maar dat betekent niet dat het altijd gezond is.
Want als jij altijd degene bent die draagt
blijft er weinig ruimte over voor jou.
En dat voel je.
In vermoeidheid.
In irritatie.
Of juist in een leeg gevoel dat je moeilijk kunt plaatsen.
Veel mensen met parentificatie zijn sterk, zorgzaam en verantwoordelijk. Maar onder die kracht zit vaak iemand die nooit heeft geleerd dat er ook voor hem gezorgd mag worden.
Ervaring uit de praktijk: therapeut Peter Hoogendijk over zijn ervaring
Soms helpt het om woorden te geven aan iets wat je al lang voelt. Daarom krijgt in elke blog een therapeut het woord.
Relatietherapeut Peter Hoogendijk legt het zo uit:
Parentificatie is een onderwerp waar al veel over is geschreven. Het is hiermee soms een ingewikkeld containerbegrip geworden.
Als ik therapie geef maak ik vaak gebruik van vuistregels. Deze helpen me om samen met de klant op zoek te gaan naar wat het voor hen en in hun situatie betekent.
Parentificatie is als kinderen taken krijgen die niet bij hun emotionele leeftijd passen en hier als volwassene op worden afgerekend.
Het tweede deel van deze zin is hierbij erg belangrijk. Want, kinderen kunnen op hun niveau prima bijdragen aan een huishouden en aan relaties in het huishouden. Kinderen kunnen hun ouders op sommige momenten prima emotionele steun geven en troosten.
Het wordt parentificatie op het moment dat de ouder de emotionele verantwoordelijkheid overdraagt op het kind.
Een uitgewerkt voorbeeld: Een kind van 5 stofzuigt op eigen initiatief de woonkamer. Dit kan voor het kind het gevoel geven dat het bij mag dragen aan het gezin. Het kind voelt nu: ‘Ik mag er zijn’. Als de ouder nu het niveau van het stofzuigen gaat bekritiseren alsof het kind 18 is, dan zal het wellicht een gevoel ontwikkelen van ‘niet goed genoeg’. Als hier een patroon in ontstaat, dan kan het kind gaan voelen: ‘Ik ben nooit goed genoeg’. Omdat je als kind afhankelijk bent van je ouders kun je nu zelf het patroon gaan ontwikkelen van: ‘je moet beter doen dan je best’. Hierin herkennen we misschien het patroon van perfectionisme.
Een andere manier om aan mijn klanten duidelijk te maken is het volgende. Je hebt het gevoel dat je bezig bent met een baan waar je heel streng op wordt afgerekend, maar waar je zelf nooit op hebt gesolliciteerd.
Dit is het cruciale kenmerk van parentificatie. Je wordt geparentificeerd. In een relatie van afhankelijkheid wordt er een verantwoordelijkheid bij je gelegd waar je eigenlijk emotioneel niet klaar voor bent.
Als volwassene is het soms moeilijk om dit perspectief terug te halen. Je gaat nu de taak proberen te begrijpen vanuit een volwassen perspectief. Maar je raakt ook vertwijfeld. Waarom vind ik het moeilijk om iets voor mijn ouders te doen, het is toch niet zo moeilijk. Of: waarom vind ik dit nou altijd te veel gevraagd.
Dat gevoel is kloppend bij parentificatie. Het was te veel gevraagd van je op het moment in tijd waarbij dit appel op je gedaan werd.
Er zijn veel situaties te bedenken waarin parentificatie plaatsvindt. Denk bijvoorbeeld aan het overlijden van een ouder. Of een ander life event waarbij een ouder emotioneel niet beschikbaar is voor de kinderen.
Het gaat er dus niet per se om om de schuld ervan op tafel te krijgen, maar om te begrijpen welke dynamiek er bij jou aan ten grondslag heeft gelegen.
Jezelf leren begrijpen en je jezelf leren verhouden tot hoe je bent opgegroeid is een belangrijke stap richting emotionele volwassenheid. Eigenaarschap nemen over je eigen leven kan namelijk alleen als je ook zelf keuze en regie kunt ervaren bij de keuzes die je maakt.
Als ouder van kinderen is het belangrijk om niet bang te zijn als kinderen tijdelijk iets moeten dragen wat wellicht erg zwaar voor hen is. Dit kan hen sterker maken. Het draagt ook bij aan hun veerkracht. Wat vooral belangrijk is, dat er erkenning komt voor deze periode en dat de taak ook weer wordt overgenomen door de verantwoordelijke, namelijk de volwassene.
Ik gun je dat je dit proces met de juiste ondersteuning aan durft te gaan, en er sterker aan de andere kant uit zal komen.
Wanneer wordt het ongezond?
Niet elke vorm van zorgen is een probleem.
Maar het wordt ongezond als het structureel uit balans raakt.
Bijvoorbeeld als:
- jij altijd degene bent die geeft en de ander vooral ontvangt
- jouw grenzen steeds worden overschreden
- je je uitgeput of leeg voelt
- je merkt dat jouw behoeften er nauwelijks toe doen
En zeker als er sprake is van controle, kleineren of angst, is het belangrijk om dat serieus te nemen.
Dan gaat het niet alleen over jouw patroon
maar ook over veiligheid in de relatie.
Waar zit jouw groeiruimte?
De eerste stap is bewust worden.
Wanneer ga je over je eigen grens heen?
Wanneer neem je verantwoordelijkheid die niet van jou is?
Wanneer voel je dat het te veel wordt?
En misschien nog belangrijker:
Durf je dat gevoel serieus te nemen?
Voor veel mensen met parentificatie ligt daar de grootste uitdaging.
Niet in kunnen geven
maar in durven stoppen met geven.
Parentificatie gaat niet over schuld
Het gaat over begrijpen.
Begrijpen waarom je zo snel zorgt.
Waarom je jezelf soms op de tweede plek zet.
En waarom het zo lastig kan zijn om dat te veranderen, zelfs als je voelt dat het anders moet.
Wat je als kind hebt geleerd, was ooit nodig.
Het heeft je geholpen om je staande te houden.
Om verbinding te houden.
Om door te gaan.
Maar wat toen werkte, hoeft nu niet meer te blijven.
In een relatie mag het weer lichter worden.
Meer in balans.
Meer wederkerig.
Meer samen.
En dat begint niet met alles anders doen.
Maar met zien wat er gebeurt.
Voelen wat van jou is.
En stap voor stap ruimte maken voor jezelf, binnen de verbinding met de ander.
En als je merkt dat jullie steeds terugvallen in hetzelfde patroon…
besef dan dat je daar niet alleen uit hoeft te komen.
Soms is samen kijken, begrijpen en oefenen precies wat nodig is om weer beweging te krijgen.
En dat is vaak dichterbij dan je denkt.
